Matteo Pasquinelli’nin Patronun Gözü: Yapay Zekânın Sosyal Tarihi (2024 Deutscher Memorial Ödülü sahibi), yapay zekânın (YZ) kökenlerini, gelişimini ve toplumsal etkilerini tarihsel ve eleştirel bir perspektiften inceleyen çarpıcı bir eserdir. Kitap, YZ’yi popüler anlatılardaki gibi biyolojik zekâyı taklit eden bir teknoloji olarak değil, emeğin ve toplumsal ilişkilerin otomasyonunun bir ürünü olarak ele alıyor. Pasquinelli, YZ’nin Sanayi Devrimi’nden bu yana üretim süreçlerindeki verimlilik arayışları ve toplumsal kontrol mekanizmalarıyla şekillendiğini savunuyor. Kitap, YZ’nin “patronun gözü” gibi işlediğini, yani işçilerin bilgi ve becerilerini makinelere aktararak kapitalist üretimde sömürüyü derinleştirdiğini öne sürüyor.
Özet
Pasquinelli, YZ’nin tarihini Charles Babbage’ın analitik makinesinden Marx’ın “genel akıl” kavramına, oradan 20. yüzyılın sibernetik ve nöral ağ çalışmalarına kadar uzanan bir çizgide inceliyor. YZ, kölelerden ve işçilerden beklenen tekrarlayan görevleri devralan bir “bedelsiz işçi” ya da insan
